6 dingen die je moet weten als je nog nooit een budget hebt gemaakt

5 januari 2022
11 min lezen

Als je nog nooit een budget hebt opgezet, kan het lastig zijn om een begin te maken? Want waar is het nou eigenlijk voor nodig, en wat moet er allemaal in staan? Ik leg je uit welke 6 dingen je moet weten als je nog nooit een budget hebt gemaakt.

Wat is een budget?

Een budget is simpel gezegd een overzicht van je uitgaven en inkomsten. Je houdt hier in bij welke doelen je hebt voor de aankomende periode, wat je daadwerkelijk hebt gespendeerd, en welke bedragen er (naar verwachting) binnen komen. 

Mijn budget heeft altijd een overzicht van het volgende:

KokenKoken
  • Inkomsten
  • Uitgaven
  • Schulden
  • Spaardoelen
  • Investeringen

Deze categorieën worden verder uitgesplitst (daar lees je verderop in dit artikel meer over) om een duidelijk beeld te geven waar mijn geld heen gaat, en waar ik zou kunnen schaven. 

Waarom is een budget nodig?

Een van de hoofddoelen van het bijhouden van een budget is het vinden van je middellijn. Inkomsten en uitgaven kunnen per maand sterk verschillen; de ene maand heb je een verjaardagsfeest, de volgende een vakantie, en in de derde gaat je wasmachine kapot. Ik vergelijk het altijd met het hebben van een tuin

Het inkomen dat je krijgt is je voorraad water. Je uitgaven zijn de planten in je tuin – deze zijn allemaal verschillend en hebben op verschillende momenten hele uiteenlopende behoeftes aan water. Als het warm is, hebben je planten meer behoefte aan bewatering en raakt je voorraad snel op. Als het koud is kan het goed zijn dat je meer water overhoudt, maar als je niet goed oppast verdampt het. Het kan zelfs zo zijn dat je water van je buurman moet lenen om je voorraad aan te vullen. Dat is niet ideaal, want zo heb je in de volgende maand nog minder water om mee te werken – als dat ook een warme maand is, stapelt het probleem zich op. 

Met een budget kijk je naar hoe veel ‘water’ (oftewel: geld) je gemiddeld over een bepaalde periode nodig hebt om je tuin fris en groen te houden, ongeacht of het een warme of een koude maand is. Je doet dat door voorgaande maanden bij elkaar op te tellen en het gemiddelde te berekenen. Je plant dus niet alleen voor je daadwerkelijke uitgaven voor die maand, maar ook voor de ruimte die je nodig hebt als de rekening volgende maand hoger uit zullen vallen. Des te beter je deze middellijn kunt voorspellen, des te minder je totale gebudgetteerde uitgaven fluctueren, en des te meer controle je kunt uitoefenen over je financiële plaatje. Onverwachte uitgaven, zoals het moeten vervangen van je wasmachine, kunnen op deze manier gedaan worden zonder dat het je middellijn aan het wankelen brengt. 

Het bijhouden van een budget geeft je een realistisch inzicht in welke gedragsveranderingen er bij jou nodig zijn om tot een gezonde relatie met geld te komen. Daarom is het belangrijk om je middellijn realistisch te houden. Geef je normaal gezien 1000 euro per maand uit aan boodschappen? Dan is het niet realistisch om jezelf een budget van 300 euro te geven; die verandering is te drastisch om redelijkerwijs binnen een maand door te voeren. De kans dat je over je budget heen gaat is heel groot, waardoor het ook aannemelijker wordt dat je de moed verliest. 

Je gebruikt een budget dus allereerst om te analyseren hoe je uitgaven patroon er uit heeft gezien. Daarna stel je realistische doelen voor de aankomende periode. Vervolgens blik je terug op de voorgaande maand: lukte het om je doelen te halen? Wat kan er beter? Dit verwerk je in je volgende budget overzicht. Herhaal dit lang genoeg, en je zult merken dat je grote veranderingen teweeg kunt brengen zonder dat je op macaroni en ketchup hoeft te leven. 

Voor wie is een budget noodzakelijk?

Ik ga even een grote uitspraak doen: een budget is voor iedereen belangrijk. Voor mensen met een hoog inkomen, een laag inkomen, mensen met een baan, of met een eigen bedrijf (of allebei!). Voor kinderen vanaf de leeftijd dat ze begrijpen wat geld is en voldoende kunnen tellen om simpele rekensommetjes te kunnen maken. Jong geleerd is namelijk oud gedaan, en we krijgen op school te weinig geleerd over hoe je met geld om moet gaan.

Als je niet goed weet hoe je 100 euro moet budgetteren, dan lukt het zeker niet met 1000 euro. Des te meer geld, des te groter is de verleiding om het uit te geven aan iets waar je later spijt van krijgt. Het maakt dus niet uit hoe veel je verdiend. Het is het altijd waard om een goed inzicht te hebben van wat er uitgaat en wat er binnen komt. Als je een relatief laag inkomen hebt en graag door wilt groeien naar een hoger inkomen, dan is dit hét moment om met een budget aan de slag te gaan.

En om even terug te komen op het belang voor kinderen, een anekdote. Toen ik op mijn 17e het huis uit ging, wist ik niet wat je allemaal nodig had om een huishouden te runnen. Zo dacht ik dat gas, water, en licht in mijn huur inbegrepen zaten. Nu denk je misschien: iedereen weet toch dat je daarvoor een contract bij een energieleverancier moet nemen? Maar het was noch op school, noch thuis ooit met mij besproken. Ik wist niet dat het een mogelijkheid was en kon er daardoor ook niet op handelen. Als je vroeg begint met aan kinderen uit te leggen hoe een huishouden in elkaar steekt, zijn ze veel beter voorbereid op het moment dat ze het zelf moeten doen. Ze zullen daar de rest van hun leven profijt van hebben.

Wat moet er in een budget voorkomen?

Ik schreef al eerder dat er een aantal dingen in je budget moeten staan. Laten we die categorieën hieronder eens uitsplitsen. 

Inkomen
Daaronder verstaan we het volgende:

  • Salaris (dat wat je betaald krijgt als je voor een baas werkt) of uitkering
  • Winst (inkomen dat je, als ondernemer, overhoudt na aftrek van kosten)
  • Toeslagen die je krijgt van de Belastingdienst
  • Rente uit spaargeld
  • Dividend uitkeringen
  • Verkoop van cryptovaluta of aandelen
  • Giften

Vaste lasten
Dit zijn uitgaven die je iedere maand betaalt en die niet variabel zijn. Denk aan een Netflix abonnement, of het bedrag dat je betaalt voor de sportschool. Het kan zijn dat dit bedrag jaar op jaar veranderd (door bijvoorbeeld inflatie), maar over het algemeen blijven ze hetzelfde. 

Variabele lasten
Dit zijn lasten die niet iedere maand hetzelfde zijn, en niet altijd op hetzelfde moment komen. Denk bijvoorbeeld aan het aankopen van een nieuwe bril, of het vervangen van je auto. Je eigen bijdrage van de zorgverzekering valt hier ook onder. 

Variabele vaste lasten
Dit zijn lasten die iedere maand, kwartaal, of jaar terug komen, maar niet altijd hetzelfde kosten. Of lasten die iedere keer hetzelfde kosten, maar niet altijd op hetzelfde moment betaald moeten worden. Als voorbeeld kun je denken aan boodschappen – dat is een kostenpost die je altijd zult blijven houden, maar de ene week kost het meer dan de ander. Heb je een variabel energiecontract? Dan betaal je iedere maand, maar hoe hoog de rekening is ligt aan wat je hebt verbruikt.

Spaardoelen
Dit spreekt aardig voor zichzelf – je wil graag iets groots kopen, of op een mooie wereldreis gaan. Dat kun je (waarschijnlijk) niet in 1 keer betalen, en dus zul je er af en toe geld voor opzij moeten zetten. Wat je spaardoel ook is, neem het op in je budget en wees realistisch in hoe snel je het potje kunt vullen. 

Schulden
Als je schulden hebt, kunnen deze niet missen uit je overzicht. Een schuld moet namelijk afbetaald worden, anders riskeer je boetes of zelfs faillissement. Het versneld afbetalen van je schulden zorgt er voor dat je minder rente betaald, en zorgt er voor dat je geen langdurige consequenties zoals een BKR registratie oploopt. 

Investeringen
Dit is een categorie waarvan ik je aanraad pas aan te pakken als je een goed beeld hebt van je middellijn en gedrag omtrent geld. Het loont zich zeker om te kijken naar het kopen van aandelen, cryptovaluta, of andere investeringsmogelijkheden. Het brengt alleen wel risico’s met zijn mee, en als je hoge schulden hebt loont het zich (nog) niet om hier energie in te steken. 

Zit je financieel gezien goed genoeg om regelmatig een bedrag te investeren? Dan houdt je dit bij in je budget. Het gaat in deze categorie dus niet om het inkomen dat je uit deze investeringen vergaart (dat valt namelijk onder inkomen), maar om de uitgaven die je doet.  

Belangrijk: fun money
Een hele makkelijke valkuil waar een hoop mensen (waaronder ikzelf) in vallen is het wegstrepen van geld voor leuke dingen. Aan het begin van de maand denk je: als ik nou helemaal niks uit geef aan lekker eten of een keer naar de bioscoop, dan kan alles wat ik bespaar naar mijn spaarrekening/afbetaling/investeringen. Je zult echter merken dat het volledig schrappen van alles waar je plezier aan beleeft er voor zorgt dat je budget niet meer vol te houden is. 

Ik heb dit probleem bijvoorbeeld met het kopen van kleding. Ik roep heel makkelijk dat ik geen nieuwe kleding nodig heb en schuif deze ‘besparing’ dan door naar een andere categorie. Maar als ik nieuwe schoenen nodig heb, of een degelijke winterjas, dan is dat opeens een prijzige uitgave die ik niet zomaar kan betalen zonder dat mijn middellijn daardoor van de wap raakt. Toen ik iedere maand wat geld opzij ging zetten om leuke kleren voor mezelf te kopen werd het shoppen een stuk minder vervelend. De schuldgevoelens rondom grote uitgaven doen zijn verdwenen, want dat geld heb ik nou eenmaal bewust klaar gezet om uitgegeven te worden. 

Wanneer werk je een budget bij?

Het opzetten van een geheel nieuw budget is iets dat tijd kost – ik raad je aan om er een dag of twee voor te pakken om alles uit te pluizen en te analyseren. Als je eenmaal klaar bent en een duidelijk budget hebt om mee te werken, dan raad ik je aan om hier iedere dag aandacht aan te besteden. 

Dat hoeft niet meer te zijn dan je uitgaven in te vullen in je overzicht. Boodschappen gedaan? Mooi, dan kan dat van het boodschappenbudget af – dan weet je meteen wat voor ruimte er nog is voor de rest van de maand. 

Ook raad ik je sterk aan om je budget voor de aankomende periode in elkaar te zetten op de dag dat je uitbetaald krijgt, afhankelijk van in welke termijnen dat gebeurd. Krijg je eens per maand salaris gestort, dan plan je dus de hele maand vooruit. Iedere euro krijgt een specifiek doel. Des te langer je dit doet, des te minder energie gaat het kosten, want je weet steeds beter wat de middellijn is. Minder variatie betekent minder nadenkwerk, betekent meer controle, betekent rust. 

Wat gebruik je om een budget op te zetten?

Om een budget goed bij te houden kun je vanalles gebruiken:

  • Pen en papier – voor sommigen werkt het tastbare erg prettig.
  • Een spreadsheet op je computer, bijvoorbeeld in Excel of Google Sheets
  • Een budget tool zoals You Need A Budget
  • Veel banken hebben tegenwoordig hun eigen budget app.

Ik geef zelf de voorkeur aan het gebruiken van een spreadsheet om een goede verdeling te maken en vooruit te plannen. Ik ben visueel ingesteld en houd er van om cijfers heen en weer te schuiven. Voor het daadwerkelijk bijhouden van mijn verschillende categorieën gebruik in You Need A Budget, een Engelstalig platform waarin je zowel je rekeningoverzichten als passiva en schulden bij kunt houden. 

Het gebruik van zo’n platform is niet per se nodig. Met een spreadsheet kom je heel ver. Sterker nog, door middel van een spreadsheet loste ik samen met mijn ex-partner mijn studieschuld op razendsnel tempo af. Het nadeel van een spreadsheet vind ik de hoeveelheid handmatig werk dat je moet doen, en het risico op logica of rekenfouten. Tenzij je alles hebt nagerekend en zeker weet dat je berekeningen kloppen, kan zo’n fout er zomaar in sluipen. Een tool zoals YNAB doet dat werk voor je en geeft je vaak toegang tot nieuwe manieren om je budget nog beter voor je te laten werken. 

Wat wil je nog meer weten?

Heb je na het lezen van dit artikel nog vragen die onbeantwoord zijn gebleven? Laat ze dan vooral hieronder achter in een reactie, dan geef ik je zo uitgebreid mogelijk antwoord. Jouw vraag helpt ook een ander, en samen maken we een groot verschil! 

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Tijd voor een budget!

Toe aan een betere manier om je geld voor je te laten werken? Met dit werkboek kun je meteen aan de slag!

KOOP NU VOOR €10,-

Zunige Mams Budget Werkboek - product afbeelding